19°C umiarkowany deszcz

Kiedy do zarządu majątkiem dziecka wymagana jest zgoda sądu?

Sposób zarządu majątkiem dziecka regulują przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788). Zgodnie z art. 101 k.r.o. rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Brzmienie tego przepisu pozwala również na dokonanie podziału czynności zarządu majątkiem dziecka na czynności zwykłego zarządu oraz czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, które swym zakresem mogą obejmować zarówno czynności faktyczne, prawne jak i procesowe, mające wpływ na majątek dziecka. Celem art. 101 § 3 k.r.o. jest ograniczenie możliwości działania przez rodziców na szkodę dziecka.

Zakres pojęcia „zarząd”

Zarząd majątkiem dziecka to wszelkiego rodzaju dyspozycje i czynności odnoszące się do poszczególnych składników majątku. Obejmuje on zachowania oraz czynności prawne i faktyczne wpływające na szeroko rozumianą sytuację majątkową dziecka. Są to czynności zmierzające do zachowania tego majątku, powodujące jego zmniejszenie poprzez zbycie albo obciążenie jego składników, a także czynności powodujące zwiększenie tego majątku drogą nabycia nowych przedmiotów majątkowych albo umniejszenia istniejących.

Spod zarządu rodziców, zgodnie z art. 101 § 2 wyłączone są zarobki uzyskiwane przez dziecko ze stosunku pracy oraz przedmioty oddane mu do swobodnego użytku. Oczywiście wyjątek ten dotyczy tylko dzieci, które ukończyły 13 rok życia, bowiem majątkiem dziecka poniżej 13 lat zarządzają bez żadnych wyłączeń rodzice (dotyczy czynności nieprzekraczających zakresu zwykłego zarządu).

Czynności zwykłego zarządu i przekraczające zakres zwykłego zarządu

Brzmienie art. 101 § 3 k.r.o. pozwala na dokonanie podziału czynności zarządu majątkiem dziecka na czynności zwykłego zarządu oraz czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu. W przypadku tych pierwszych czynności każdy z rodziców może podejmować je samodzielnie. Powyższe stwierdzenie wynika z samej istoty przedstawicielstwa ustawowego rodziców, która polega na dokonywaniu czynności w imieniu i ze skutkiem dla dziecka. Natomiast bez zezwolenia sądu opiekuńczego rodzice nie mogą dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.

Czynność prawna przekraczająca zakres zwykłego zarządu dotycząca majątku dziecka dokonana bez zezwolenia sądu opiekuńczego jest czynnością prawną bezwzględnie nieważną, jako czynność sprzeczna z prawem. Powyższa sytuacja jest mało komfortowa dla osób dokonujących czynności prawnej z dzieckiem, które reprezentowane jest przez rodziców. W wielu wypadkach powstaną bowiem wątpliwości, czy czynność mieści się w ramach zwykłego zarządu, czy też nie. Dlatego też w razie wątpliwości celowe jest zwrócenie się do sądu opiekuńczego o zezwolenie na dokonanie czynności.

Przepisy prawa nie podają co należy rozumieć pod pojęciami „czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu” czy „czynności zwykłego zarządu”. Aby więc należycie ocenić, czy dana czynność dotycząca majątku dziecka jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, należy brać pod uwagę skutki jakie dana czynność wywoła w sferze majątku dziecka, wartość przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochronę jego interesów życiowych (wyrok SN z dnia 16.11.1982 r., I CR 234/82).

Uważa się, że czynności zwykłego zarządu to w szczególności czynności fizyczne i prawne wiążące się ze zwykłym korzystaniem z majątku, służące zachowaniu majątku w stanie niepogorszonym, bieżące naprawy składników majątku, wnoszenie opłat, podatków, itp.  Do czynności przekraczających zwykły zarząd a jednocześnie wymagających zgody sądu na ich dokonanie można zaliczyć m.in. zbycie, zrzeczenie się lub obciążenie nieruchomości, zmiana sposobu gospodarowania istotnym składnikiem majątku, zmiana przeznaczenia części nieruchomości, ustanowienie odrębnej własności lokalu, dokonanie podziału nieruchomości, zaciąganie pożyczek (np. oświadczenie o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości dziecka), czynienie darowizn z majątku dziecka czy zrzeczenie się prawa do dziedziczenia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że zezwolenia sądu opiekuńczego wymagają procesowe czynności dyspozycyjne, jak np. zrzeczenie się roszczenia odszkodowawczego, cofnięcie pozwu, zawarcie ugody w sprawach wykraczających poza bieżącą administrację majątkiem dziecka, a więc m.in. w sprawie o dział spadku czy zniesienie współwłasności. Podobnie zgoda taka będzie wymagana w przypadku np. wypłaty znacznej kwoty z rachunku dziecka.

Postępowanie o udzielenie zezwolenia odbywa się w trybie postępowania nieprocesowego wszczynanego na wniosek jednego z rodziców.  Postanowienie sądu w tym przedmiocie staje się skuteczne dopiero po uprawomocnieniu się i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia powstały skutki prawne względem osób trzecich. Udzielenie przez sąd opiekuńczy zezwolenia, nie zobowiązuje rodziców do dokonania danej czynności. Tak więc rodzice mogą zrezygnować z jej dokonania w każdej chwili bez żadnych konsekwencji.

Kiedy do zarządu majątkiem dziecka wymagana jest zgoda sądu? komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się

Redakcja, - więcej informacji